Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 12

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen kamu şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, kontak eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ait ve Türk’e özgü mazmunında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve sınırlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle alfabelan ve giderek anonimleneşelendiren bir nazım biçimidir. ırlamakler asıl flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. ırlamaklerdeki flaşörklere (üçlük yahut ikilik de olabilir) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise kamu dilinde “ilhak” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra yeniden edilen ikilik (ya da daha çok) dizelerdir.

ırlamaknün sınırlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir kamu şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en bariz özelliği melodisidir. ırlamakler hece ölçüsünün her lafıbıyla söylenir. Kısaca hece skorsı bakımından bir sınırlama gayrimümkün.

ırlamaklerin önemli çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. ırlamakler bu şekilde kamuın orospuı olurlar ve kamuın her kesimine hitap fail sanat adamılar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir çalgı türüdür. ırlamakler çoğu defa, bir doğa fenomenı ya da bir kahramanlık zıtsında doğar ve yayılırlar. ırlamakler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, mahal adlarının, hatta mevzuların da değiştiği görüldüğü muhtevain, nerede doğduklarını saptamak sinerjileşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakılırsa usulsüz ve usullü ırlamakler olarak dü fark yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı muhtevaine meydan uzun havalardır. Usullü olan ırlamakler grubunda ise çoğu kez piyes havaları mahal alır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da kırık durum adı verilmektedir.

Türklerde maslahatlenen konulara bakılırsa de sınıflama fail yazarlar vardır. Konularına bakılırsa ırlamakler:

Ninniler
Çocuk ırlamakleri
Huy ırlamakleri
Aşk ırlamakleri
Kahramanlık ve askerlik ırlamakleri
Merasim ırlamakleri
İş ırlamakleri
Içinlıklı ırlamakleri
Ölüm ırlamakleri (Ağıt)
Oyun ırlamakleri
Zevk ve efsanevi ırlamakleri
Zeybek ve derebeyi ırlamakleri
Cinayetler ve biberliklı olaylarla alakalı ırlamakleri
Güldürücü ırlamakleri