Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 8

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen kamu şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, rağbet eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ilişkin ve Türk’e özgü demeında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belli bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle yazılan ve zamanla anonimleşatır bir nazım biçimidir. Türküler ana flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki flaşörklere (üçlük yahut ikilik de mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise kamu dilinde “ilhak” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında yeniden edilen ikilik (evet da daha çok) dizelerdir.

Türkünün belli bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da herhangi bir kamu şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en kupkuru özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir. Yani hece adetsı bakımından bir sınırlama olmaz.

Türkülerin eke çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Türküler bu şekilde kamuın varlıkı olurlar ve kamuın her kesimine seslenme eden sanat adamılar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir müzik türüdür. Türküler çoğu yol, bir natür vakaı evet da bir kahramanlık mukabilsında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, yan adlarının, hatta konuların dahi değişmiş olduğu görüldüğü ciğerin, nerede doğduklarını saptamak çelimleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere için usulsüz ve usullü ırlamakler olarak iki kıvrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı ciğerine düzlük uzun havalardır. Usullü olan ırlamakler grubunda ise ekseriya piyes havaları yan allıkır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da gücenmiş muhit adı verilmektedir.

Türklerde sorunlenen konulara için de sınıflama yapan yazarlar vardır. Konularına için ırlamakler:

Ninniler
Çocuk ırlamakleri
Natür ırlamakleri
Aşk ırlamakleri
Kahramanlık ve askerlik ırlamakleri
Seremoni ırlamakleri
İş ırlamakleri
Karşılıklı ırlamakleri
Ölüm ırlamakleri (Ağıt)
Piyes ırlamakleri
Beğeni ve efsanevi ırlamakleri
Efe ve derebeyi ırlamakleri
Cinayetler ve biberliklı olaylarla alakalı ırlamakleri
Güldürücü ırlamakleri